Kometen: indrukwekkende sneeuwballen

  • Posted on:  maandag, 04 november 2013 13:07
  • Geschreven door 

 

Great Comet of 1577

Kometen werden in de geschiedenis al door verschillende volkeren waargenomen. Hun plotselinge verschijning (en ook weer verdwijning) aan de nachtelijke hemel maakte de komeet niet erg populair onder de mensen. Vaak werden ze gezien als voorboden van algemene misere, een catastrofe of een aankomende dood van een koning of keizer. Nu weten we dat kometen onschuldige rotsblokken zijn die door opwarming hun ijs en stoflaag verliezen en hierdoor een staart vormen. Kometen kunnen erg spectaculair zijn. Denk aan de komeet Hyakutake in 1996, Hale-Bopp in 1997 en meer recentelijk: de komeet Lovejoy die echter alleen vanaf het zuidelijke halfrond zichtbaar was. Ook de aankomende komeet ISON biedt potentie voor een spectaculaire avondvoorstelling die we de komende weken kunnen verwachten. Maar waar komen deze mysterieuze objecten nu eigenlijk verdaan?

 

898672-comet-lovejoy

Komeet is vuile sneeuwbal

Ons zonnestelsel zit vol met ruimtepuin. Dan hebben we het over onder andere rotsblokken, zand- en steenkorreltjes en ijs'blokjes' die zijn overgebleven na de vorming van ons zonnestelsel. We kennen enkele zones in en rond ons zonnestelsel waar het ruimtepuin zich voornamelijk heeft opgehoopt. Zo is er de Kuiper-gordel en de Oort-wolk. De Kuiper-gordel begint net buiten de baan van Pluto en zit vol met ruimtepuin variërend van klein gruis tot rotsblokken van enkele kilometers doorsnede. Een hoop mini-planeten die onlangs ontdekt werden zoals bijvoorbeeld Sedna, Quaoar en nu ook Pluto komen voort uit de Kuiper-gordel.

Een stuk verder buiten ons zonnestelsel bevindt zich de Oort-wolk. Deze wolk bevat, net zoals de Kuiper-gordel, veel ruimtepuin zoals ijsblokken en rotsen. Al deze objecten bevinden zich in een stabiele baan rond de Zon. Veel van dit ruimtepuin bevat een hoop stoffen zoals water, methaan, ammoniak en koolstofdioxide. Een aanzienlijk deel ruimtepuin bestaat zelfs voornamelijk uit ijs! We noemen dit puin dan ook “vuile sneeuwballen”.

tyche-oort-cloudSneeuwbal valt naar de Zon toe

Het ruimtepuin draait in een stabiele baan rond de Zon maar het kan voorkomen dat zo'n omloopbaan abrupt wordt verstoord. Dan kun je denken aan een botsing tussen twee stukken puin of verstoring van de omloopbaan door een passerend zwaar object zoals een ster of een ander groot object. Deze verstoring zorgt ervoor dat de omloopbaan van rotsblok wordt verstoord waardoor het rotsblok in kwestie richting het zonnestelsel wordt geslingerd.

Sneeuwbal wordt komeet

De ijskoude sneeuwballen zijn vaak voorzien van enorme hoeveelheden ijs, methaan, ammoniak en koolstofdioxide. Naarmate het puin de Zon nadert zal de temperatuur toenemen en zonnewind toenemen. De toename zorgt ervoor dat de aanwezige stoffen gaan sublimeren of verdampen. Het resultaat? De grote hoeveelheden ijs en overige stoffen spuiten als geisers uit het gesteente en veroorzaken een lang spoor van minuscule deeltjes.  Dit spoor, ook wel de staart genoemd, wordt steeds duidelijker zichtbaar naarmate de komeet de Zon nadert. Op dit moment nadert de komeet de baan van Jupiter en wordt doorgaans al ontdekt door telescopen op Aarde.

Wanneer de komeet de baan van de Aarde passeert neemt haar snelheid en temperatuur flink toe. De uitbarstingen van gas op de komeet worden heftiger en een heldere lange staart van soms wel miljoenen kilometers lang vormt zich achter de komeet.

 

cometorbit

 Een erg cruciaal moment is wanneer een komeet de Zon passeert. De meeste kometen naderen de Zon op een relatief kleine afstand. Het is dan maar de vraag of de komeet genoeg snelheid heeft gemaakt om aan de aantrekkingskracht van de Zon te ontkomen. Zo niet, dan slokt de Zon de komeet op en zien we hem niet meer terug. Mocht de komeet de fly-by langs de Zon overleven dan zien we hem doorgaans met hoge snelheid aan de andere kant weer tevoorschijn komen. Door de enorme hoeveelheid straling, temperatuur en zonnewind is de komeet dan voorzien van een enorme heldere staart die erg goed zichtbaar is. De zonnewind blaast de vrijgekomen stofdeeltjes van de komeet af waardoor de staart altijd van de Zon afwijst (zie tekening).

Als wij geluk hebben dan passeert de komeet onze Aarde op zo'n manier dat hij zichtbaar is aan de nachtelijke hemel. Een grote komeet met veel stof resulteert in een spectaculaire avondshow; De komeet is dan ook zichtbaar met het blote oog als een ster met een lange stofstaart erachter.
Daarna gaat het wel snel: de komeet verlaat met hoge snelheid ons zonnestelsel. Naar mate de afstand tot de Zon weer toeneemt, neemt de activiteit op de komeet ook af en wordt de staart minder goed zichtbaar. Uiteindelijk, als de komeet de baan van Mars of Jupiter heeft gepasseerd is de temperatuur zo laag dat er nog nauwelijks sprake is van enige geiseraktiviteit op de komeet. De komeet is dan weer veranderd in een ijsblok, op weg naar waar het vandaag kwam.

Eenmalige en periodieke kometen

We kennen twee soorten kometen: eenmalige kometen en periodieke kometen. Een eenmalige komeet zal maar een keer langskomen. Bijvoorbeeld omdat de baan van de komeet zo excentriek is dat zij de aantrekkingskracht van de Zon weet te overwinnen en na haar fly-by doelloos de interstellaire ruimte invliegt om nooit meer gezien te worden. Het kan zijn dat de komeet de fly-by niet overleeft en door de Zon wordt opgeslokt of door de getijde krachten uit elkaar wordt getrokken. Nog een optie is dat een komeet uit elkaar valt door de hoge gasdrukken binnenin.
Periodieke kometen komen wel weer terug. De komeet zoals eerder omschreven is een zogenaamde lang-periodieke komeet. Deze komeet zal pas weer over een lange tijd langskomen omdat de baan zo excentriek is. Kometen met een meer circulaire baan hebben doorgaans minder lang nodig om terug te komen en die noemen wij dan ook kort-periodieke kometen.

ISON: Top or Flop?

Dat valt nog maar te bezien. ISON schijnt haar fly-by overleeft te hebben en de eerste waarnemingen zijn veelbelovend. Eind november zal de komeet de Aarde passeren en dan zullen we zien of deze komeet een Top of een Flop wordt. Ook wij volgen de komeet de komende weken nauwlettend en meer nieuws volgt over de komende weken. Houd u daarom deze site en onze Facebook site goed in de gaten!

 

Zoekkaartje voor komeet ISON

Laat een reactie achter

Tweets

Prev Next
New Horizons vliegt langs Pluto!

New Horizons vliegt langs Pluto!

woensdag 15 juli 2015

Na een reis van ruim negen jaar was het dan zover. De sonde New Horizons arriveerde bij de planeet Pluto. Voor velen van ons een spannend moment want tot nu...

Lees meer
De Herfststerrenhemel

De Herfststerrenhemel

vrijdag 05 september 2014

Nu dat we tegen het einde van de zomer aanlopen, worden de nachten weer langer. Op dit moment gaat de Zon hier rond 20.00u onder en dit wordt de komende...

Lees meer
Perseiden komen er weer aan!

Perseiden komen er weer aan!

dinsdag 22 juli 2014

Half augustus mogen wij weer de Perseiden begroeten; Met 100 tot 150 vallende sterren per uur behoort deze meteorenzwerm tot een van de aktievere zwermen. De naam Perseiden leent zich...

Lees meer